KAÇKAR53.COM (ÖZEL HABER)
RİZE – Rize’de dere yataklarına yapılan müdahaleler ve ekolojik dengenin bozulması tartışmaları sürerken, Pazar ile Hemşin ilçeleri arasından akan Hemşin Deresi’ne ait 1913 yılından kalma tarihi bir ıslah planı ortaya çıktı. Günümüz teknolojisiyle dahi tam çözülemeyen taşkın sorununa karşı, Osmanlı döneminde hazırlanan projenin ayrıntıları şaşırtıyor.
Doğu Karadeniz’in en büyük sorunlarından biri olan sel ve taşkınlar, Rize’nin hafızasında tazeliğini korurken; Hemşin Deresi’nin dizginlenmesi için 111 yıl önce hazırlanan profesyonel bir koruma planı ilk kez paylaşıldı. Dönemin şartlarında, bugünkü okul sıralarından geçmeyen ancak doğayı ve derenin karakterini tecrübeyle analiz eden yerel şahsiyetlerin hazırladığı bu belge, günümüzün tartışmalı beton duvar uygulamalarına adeta ders veriyor.
1913 (Rumi 1329) tarihli "Atina (Pazar) Kasabası Hemşin Çayı Haritası" başlığını taşıyan belgede, derenin Karadeniz’e (Bahr-i Siyah) döküldüğü noktaya kadar olan riskli alanlar tek tek işaretlenmiş. Haritada kırmızı çizgilerle belirlenen "İnşa Olunacak Sed" (İnşa edilecek set/bent) alanları ve "Doldurulacak Mahal" (Doldurulacak bölge) notları, o dönemde derenin her 15-35 yılda bir yaptığı büyük taşkınların önüne geçmek için bilimsel bir yaklaşım sergilendiğini kanıtlıyor.
BELGE GÖNDEREN ; SAMET MANİOĞLU
Bölge halkı, geçmişte can ve mal kayıplarına neden olan Hemşin Deresi’nin ıslahı için bugün yapılan duvarların yeterliliğini tartışırken, tarihi belgenin ortaya çıkması gözleri yetkililere çevirdi. Uzmanlar, 1913 yılındaki projede önerilen koruma bantlarının ve dolgu alanlarının, bugün hâlâ çözülemeyen taşkın riskine karşı en gerçekçi tecrübe aktarımı olduğunu ifade ediyor.
Dere ıslahı tartışmalarının bir diğer boyutu ise komşu vadi Fırtına’dan geldi. Rize İç Su Ürünleri Yetiştiricileri Birliği Başkanı Mustafa Memoğlu, dereler üzerine inşa edilen yüksek setlerin (biritlerin) ekolojik bir felakete yol açtığını vurguladı. Memoğlu, "Denizden gelen balıklar üremek için yukarı çıkamıyor, nesilleri tehlikede. 111 yıl önceki planlarda can ve mal güvenliği öncelenirken, bugün yapılan yanlış mühendislik doğayı katlediyor" diyerek, hem tarihi hem de ekolojik uyarıların dikkate alınması gerektiğini belirtti.
İlk kez gün yüzüne çıkan bu koruma planının, Rize’deki dere ıslah çalışmalarında bir rehber olarak kullanılması bekleniyor. 111 yıl önce derenin ne denli önemli olduğunu ve taştığında neler yapabileceğini öngören bu tarihi kayıt, modern teknolojiyle birleştirilerek bölgeyi sel felaketinden kurtaracak anahtar olabilir.
